Afganistan

Około 1500 roku p.n.e. kraj zasiedlili aryjscy koczownicy. Od końca VI wieku p.n.e. ziemie obecnego Afganistanu wchodziły w skład imperium perskiego. Po podboju Persji przez Aleksandra Wielkiego w 328 roku p.n.e. weszły w skład Baktrii. Następcy Aleksandra Wielkiego utworzyli około 250 roku p.n.e. państwo grekobaktryjskie. W I wieku p.n.e. kraj opanowali najeźdźcy z północnego wschodu - potężne plemię Kuszanów. W VI wieku n.e. ziemie te zostały podporządkowane Iranowi, a w VII wieku opanowali je Arabowie. Do czasu pierwszych muzułmańskich wypraw mieszkańcy tych terenów wyznawali buddyzm. Arabowie przystąpili do islamizacji i arabizacji miejscowej ludności, a wprowadzona przez nich wiara miała dominujący wpływ na życie kraju. Od połowy IX wieku niepodzielną władzę sprawowały dynastie muzułmańskie: Safarydów, Sa-manidów, Gaznawidów i szachowie Chorezmu. W XIII wieku terytorium to podbili Mongołowie, którzy włączyli je do swego imperium. W XIV wieku władca mongolski Timur zrabował je doszczętnie, niszcząc przy okazji miejscową kulturę. Dopiero rządy Uług Bega z dynastii Timurydów przyniosły w 2. połowie XV wieku ożywienie gospodarcze i kulturalne. W XVI wieku mongolski władca Kabulu, Ba-bur, podbił północne Indie i założył tam muzułmańską dynastię Wielkich Mogołów. Afganistan został podzielony między państwo Wielkich Mogołów, Persję i uzbecki chanat w Azji Środkowej. Jego strategiczne położenie na szlaku lądowym z Europy do Indii sprawiło, że liczni władcy starali się wcielić do swoich państw ziemie afgańskie. Z tego powodu Afganistan stał się państwem niezależnym dopiero w XVIII wieku. Jednakże liczne podboje spowodowały budzenie się tożsamości narodowej i konsolidację Afganów. Przejawem dążeń narodowowyzwoleńczych był m.in. najazd Afganów na Iran w roku 1721. Narzucili oni na pewien czas zwierzchnictwo Iranowi, ale potem karta się odwróciła - Irańczycy zdominowali Afganów. Kiedy w roku 1747 zamordowano perskiego monarchę, wodzowie afgańscy wybrali w tymże roku na swego władcę szefa jego ochrony Ahma-da Szaha Durraniego, którego uważa się za twórcę samodzielnego państwa afgańskiego. Niepodległy Afganistan był jednak nadal dręczony konfliktami wewnętrznymi i rywalizacją brytyjsko-rosyjską. Walki nasiliły się po śmierci Durraniego w roku 1773. Ponownie zjednoczył rywalizujące ze sobą o wpływy i władzę plemiona afgańskie Dost Mohammad Chan w roku 1834: najpierw uniezależnił od Persów Kabul i Herat, a po I wojnie angielsko-afgańskiej - cały Afganistan. Dost Mohammad Chan, nie chcąc dopuścić do wpływów angielskich, uzależnił się od Rosji: dało to początek I wojnie angielsko-afgańskiej (1838-1842). II wojna angielsko-afgańska (1878-1881) wybuchła po przyznaniu przez rozjemców brytyjskich spornych ziem Iranowi. Po tej wojnie wytyczono nowe granice - Afganistan stał się państwem buforowym pomiędzy brytyjskimi Indiami a Rosją. Brytyjczycy jeszcze wielokrotnie zajmowali kraj, który nawet w roku 1893 podzielili, przyłączając do brytyjskich Indii spory obszar zamieszkany przez Afganów. Wytyczyli tzw. linię Durranda na granicy z dzisiejszym Pakistanem. Te nieustanne walki mocarstw europejskich o Afganistan doprowadziły do tego, że pierwszy władca z tytułem szacha, Abdurrahman, wprowadził zasadę ścisłej izolacji swego państwa od Europy. W wyniku III wojny angielsko-afgańskiej (1919) Wielka Brytania zmuszona była uznać Afganistan jako niepodległą monarchię konstytucyjną. W roku 1921 Afganistan zawarł z Rosją układ o przyjaźni. Późniejsi władcy próbowali wprowadzać reformy gospodarcze i społeczne oraz konstytucyjne. W II wojnie światowej, podobnie jak w I wojnie, kraj zachował neutralność. Jest członkiem ONZ od roku 1945. W roku 1972 Afganistan przeżył klęskę głodu, która spowodowała wzrost niepokojów społecznych. Rok później (1973) obalono szacha i proklamowano republikę. W roku 1978 władzę przejęła popierana przez ZSRR Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu. Przeciwko nowemu ugrupowaniu wystąpiły partie islamskie. Doszło do wojny domowej. W roku 1979 do Afganistanu wtargnęły wojska sowieckie, żeby stłumić opozycję; dziesięć lat później po ostrych protestach międzynarodowych i na skutek obalenia komunizmu w Europie wojska ZSRR wycofały się. Rozgorzały walki o władzę między różnymi ugrupowaniami politycznymi i narodowościowymi. W 1994 roku rozpoczęła się ofensywa talibów - pasztuańskich wojowników, mająca na celu położenie kresu wojnie wewnętrznej i zjednoczenie kraju. W ciągu 4 lat talibowie zajęli prawie całe terytorium Afganistanu. W rękach oficjalnego ostatniego rządu po-zostająjedynie 4 górzyste prowincje, 27 kontrolują talibowie. Konflikt wewnętrzny trwa.